awchitekti
Awchitèkti
Kréyol,antiyé,ta Lézanti,adan Lézanti?Kipawôl pou sèvi épi-y pou palé asi awchitèkti a laGwadloup?(silon J.M.GUIBERT adan LaGrande Encyclopédie de la Caraibe.Tini pliziè istil awchitèkti:awchitèkti a la moun ka rété,ta lawmé,ta rèlijyion .
Awchitèkti a la Gwadeloup sé prèmyié témwen a chanjman a péyi la pannan sé 3 syèk la i pasé la.Yo téké jis pédi i onjan apâ,pas ou ké vwè byien menm,jan klima la,vi a ssyité la,istwa adan istil a awchitè la é adan fôm a-y.Nou kay éséyé èspliké la i sôtié ka ki fè i diféran konsa jôdila.E lesplikasyion lasa kay pôté asi kat tan diféran.
I)Lèsklavaj :
Tan-lasa,i vivan,en tèt a tout antiyé é sé-y ki fondas a tousa ki konstrui an Gwadloup.
Bitasyon-la
1)Kaz a mèt-la
Kaz a mèt-la,pi souvan ki raraman ,té asi on môn ,konsa yo té pe véyé bitasyon-la é kaz la té pé rété sèk . Plas ay adan sosyété la byen klè é i sé fondas a tousa ki konstui.Kaz a mèt la ka pôté pa a-y adan fôwmasyon a sosyété kréyol adan Tililèt a Lézantii.Adan sosyété lasa té ni on jan .byen dirèk pou ésplawté tè la é pou rantré adan sosyété la sa .Avan 1848 ,kaz a mèt la té on modèl é jis jôdijou adan tèt a toutmoun, i ka rèprézanté on modèl a awchitèkti yo ka kriyé"istil kolonyal".
2)Kaz anèg
:Sé éwopéyen,yo pran adan popilasyon maléré,kifè ratré kaz an Gwadloup,é mizi-an-mizi istil kaz laké chanjé.Okonmansman,toutmoun la ka viv adan menm istil kaz la,sé an bout a 17è syèk ,lèwvwè zafè a fè sik la rantré an péyi laou konmansé 3 istil kaz diféran silon plas moun té ni an sosyété la.
Kaz en bwa la vin ta moun a pép la .Sé kaz lasa byen adan sosyété kolonyal la ki ka viv an lyannaj èvè kilti a kann.Sé kaz en bwa la sété ta mèt la,èsklav té ka viv adan pito lannuit.Sété on tikaz karésôl-a-y té asi kat wôch pou y pa té touché tè.
3)Sé moulen la
Moulen a bèt : istil moulen lasa, yo pito té ka touvé yo koté moulen a van ouben ta dlo,pas yo té la pou lè rivié pa té ni asé dlo é pou lè van pa té ka vanté asé.
Moulen a dlo: Sé dlo ki té ka bay moté a yo fôs pou yo té bwayé kann la: yo sévi épi moulen a dlo bon tibwen pou mèt lilet Bas-Tè an valè.
Moulen a van: sé apwé moulen a bèt yo vwé moulen a van(1735).Yo té ka sèvi sitou an Granntè ki pli sèk.
Poukisa sé moulen lasa ki ni istil onjan apâ,ka lésé mak a-yo toujoù adan lanvironaj an nou? Sé on kèksyon nou ka mandé. Sé moulen a van lasa yo près pa ni ayen adan yo ankô é dépi détwa tan yo ka sanm sa yo lagé yo.
konstriksyon pou law mé
seté on konstiksyon èvè fow,i té fèt épiwôch: adan-y ou pito té ka touvé kazén,kaz a gouvènè: Lisé Kawno é Sou prèfèkti Lapwent,fôw flè dépé a gozié,Lisé Jérvil-Rèyach, kazèn Dôwléyan mèdyatèk B.Lara 
,Arsénal-la é fôw Délgrès a Bastè lopital Senklôd.
