Istwa

Istwa

Kristôf Kolon débaké an GWADLOUP on jou 4 novanm 1493;non lasa,i ba LAGWADLOUP li pou lonnè é rèspé avyèj pannyôl a "Estremadur""Notre Dame de GUADELOUPE".

An tan lasa sété pèp kalinas ki té asi tè GWADLOUP,sété on pèp ki té enmé lagè.Kristo Kolon té ka rrèté an GWADLOUP tanzantan.Sé an 1635,pèp Fransé vin rèté an GWADLOUP. E sé an tan lasa osi kolonisasyon komansé èvè "De L'OLIVE"é"DUPLESSIS". Yo kyouyé près tout sé karayb la é anplas a-yo,yo mété kolon soti an Frans.

Dépi 1635 jis a1649 LAGWADLOUP té anba lôd a kompagni a "iles d'Amérique"

Sé an 1654 lilèt GWADLOUP ka komansé dèvlopé ékonomi a-y èvè kilti a kann é fabrikasyon a sik. Sè èvè rivé aèsklav tousa ka fét.An 1664,LAGWADLOUP anba lôd a kompagni a"end oksidantal"é i adan domèn wayal an 1674.an fen a "dix-septieme" syèk la,sé anglé ka éséyé pran LAGWADLOUP. An 1759 pannan lagè sétan, anglé ataké LAGWADLOUP.An final-di-kon',LAGWADLOUP rété an men a Lafrans,èvè Trété a Paris an 1763

An 1794 Lakonvansyon aboli lésklavaj. Sépèwsonalité a "Victor HUGUES" ka maké istwa a LAGWADLOUP, dépi an 1794 jis an 1798 .

An 1802 Napoleyon ka woumèté lésklavaj doubout parapôt a Jozefin ki té vlé sa .DELGRES, IGNACE èvè SOLITID ka lévé gawoulé èvè dot moun. Yo kyouyé sé moun la pa kréy adan goumé ki fèt Benbridj é sé Jénéral Richpans ki menné sasinasyon lasa. Pannansitan DELGRES èvè 300 kompanyon a-y, yo fè yo soté yomenm asi bitasyon Danglèmon Matouba.Lésklavaj ké aboli pou bon anba Larèpiblik an 1848 Viktô Chèlchè té ni on wôl adan sa.

An 1851, yo meté bank GWADLOUP doubout é kapital a-y seté on endàmnité yo té ba kolon an 1849 apré yo té libéré sé esklav la.

Sé an moman lasa yo fè kriyé travayè an péyi dèwô pou travay an lizin é an pyès kann.Yo té vin anba kontra.Sé konsa on prèmyé konvwa zendyen rivé isi an 1852.

Dèpi 1870 jis an 1914 ni ônlo mouvmantasyon ka fèt an GWADLOUP. Endistri a sik trapé pwoblèm é parapôt a saa,ni on lign politik ki pran doubout a-y : i té ka di i sosyalis. Sé Egézip LEJITIMIS ki té ka menné mouvman lasa . I vin Dépitè an 1898 Mè LAPWENT an 1904 é prézisan a Konsèy Jénéral an 1899;i mô an 1944. LEJITIMIS té popilè,mé yonn adan ansyen kolaboratè a-y Achìl RENE-BWANEF, kombat li bon enpé é RENE-BWANEFvin Mè an 1911,Prézidan a Konsèy Jénéral GWADLOUPdépi 1919 jis an 1922 é Dépitè an 1914;i mô an 1927.

LAGWADLOUP touwé-y ni on Gouvéné nèg ki té misyé Féliks EBWEdépi 1936 jis 1938 . Y fè apliké bon tibwen lwa sosyal a fon popilè.I fè bon enpé diskou ki rété an tèt a moun GWADLOUP, kontél on diskou i té ka kriyé "jouer le jeu"i fè lè premié juiyé 1937 lé yo tè ka fè distribisyon a pris a Lisé Karno,an siléma- tèyat a larènésans.

LAGWADLOUP rété anba lôd a Vichy dépi 1940 jis an 1943,anba lotorité a Gouvéné Soren ki limenm té anba lôd a Lamiral Wobé. Onlo Gwadloupéyen ay jwenn F.F.L,yo té ka pasè pa Dominik. Ni sa yo mèt lajôl adan fô Napoléyon, kon pôl VALANTINO ,yo jis dépoté asi lilèt sali an guiyàn. An juiyé 1943,LAGWADLOUP mété-y akoté Lafrans lib.

An 1946 LAGWADLOUP vin dépawtèman fransé Doutrèmè menmjan ki LAGIYAN,LAMATINIK,LAREINYON.

Dépi 1982 LAGWADLOUP vin on rejyon monodépawtèmental.