Istwa
Istwa
Kristôf
Kolon débaké an GWADLOUP on jou 4 novanm 1493;non lasa,i ba
LAGWADLOUP li pou lonnè é rèspé avyèj pannyôl
a "Estremadur""Notre Dame de GUADELOUPE".

An tan lasa sété
pèp kalinas ki té asi tè GWADLOUP,sété
on pèp ki té enmé lagè.Kristo Kolon té
ka rrèté an GWADLOUP tanzantan.Sé an 1635,pèp
Fransé vin rèté an GWADLOUP. E sé an tan lasa
osi kolonisasyon komansé èvè "De L'OLIVE"é"DUPLESSIS".
Yo kyouyé près tout sé karayb la é anplas a-yo,yo
mété kolon soti an Frans.
Dépi 1635 jis a1649
LAGWADLOUP té anba lôd a kompagni a "iles d'Amérique"
Sé an 1654 lilèt
GWADLOUP ka komansé dèvlopé ékonomi a-y èvè
kilti a kann é fabrikasyon a sik. Sè èvè rivé
aèsklav tousa ka fét.An 1664,LAGWADLOUP anba lôd a
kompagni a"end oksidantal"é i adan domèn wayal an
1674.an fen a "dix-septieme" syèk la,sé anglé
ka éséyé pran LAGWADLOUP. An 1759 pannan lagè
sétan, anglé ataké LAGWADLOUP.An final-di-kon',LAGWADLOUP
rété an men a Lafrans,èvè Trété
a Paris an 1763
An 1794 Lakonvansyon aboli
lésklavaj. Sépèwsonalité a "Victor HUGUES"
ka maké istwa a LAGWADLOUP, dépi an 1794 jis an 1798 .
An 1802 Napoleyon ka woumèté
lésklavaj doubout parapôt a Jozefin ki té vlé sa
.DELGRES, IGNACE èvè SOLITID ka lévé gawoulé
èvè dot moun. Yo kyouyé sé moun la pa kréy
adan goumé ki fèt Benbridj é sé Jénéral
Richpans ki menné sasinasyon lasa. Pannansitan DELGRES èvè
300 kompanyon a-y, yo fè yo soté yomenm asi bitasyon Danglèmon
Matouba.Lésklavaj ké aboli pou bon anba Larèpiblik an
1848 Viktô Chèlchè té ni on wôl adan sa.
An 1851, yo meté bank
GWADLOUP doubout é kapital a-y seté on endàmnité
yo té ba kolon an 1849 apré yo té libéré
sé esklav la.

Sé an moman lasa yo
fè kriyé travayè an péyi dèwô pou
travay an lizin é an pyès kann.Yo té vin anba kontra.Sé
konsa on prèmyé konvwa zendyen rivé isi an 1852.
Dèpi 1870 jis an 1914
ni ônlo mouvmantasyon ka fèt an GWADLOUP. Endistri a sik trapé
pwoblèm é parapôt a saa,ni on lign politik ki pran doubout
a-y : i té ka di i sosyalis. Sé Egézip LEJITIMIS ki té
ka menné mouvman lasa . I vin Dépitè an 1898 Mè
LAPWENT an 1904 é prézisan a Konsèy Jénéral
an 1899;i mô an 1944. LEJITIMIS té popilè,mé yonn
adan ansyen kolaboratè a-y Achìl RENE-BWANEF, kombat li bon
enpé é RENE-BWANEFvin Mè an 1911,Prézidan a Konsèy
Jénéral GWADLOUPdépi 1919 jis an 1922 é Dépitè
an 1914;i mô an 1927.

LAGWADLOUP touwé-y ni
on Gouvéné nèg ki té misyé Féliks
EBWEdépi 1936 jis 1938 . Y fè apliké bon tibwen lwa sosyal
a fon popilè.I fè bon enpé diskou ki rété
an tèt a moun GWADLOUP, kontél on diskou i té ka kriyé
"jouer le jeu"i fè lè premié juiyé 1937
lé yo tè ka fè distribisyon a pris a Lisé Karno,an
siléma- tèyat a larènésans.

LAGWADLOUP rété
anba lôd a Vichy dépi 1940 jis an 1943,anba lotorité a
Gouvéné Soren ki limenm té anba lôd a Lamiral Wobé.
Onlo Gwadloupéyen ay jwenn F.F.L,yo té ka pasè pa Dominik.
Ni sa yo mèt lajôl adan fô Napoléyon, kon pôl
VALANTINO ,yo jis dépoté asi lilèt sali an guiyàn.
An juiyé 1943,LAGWADLOUP mété-y akoté Lafrans
lib.

An 1946 LAGWADLOUP vin dépawtèman
fransé Doutrèmè menmjan ki LAGIYAN,LAMATINIK,LAREINYON.
Dépi 1982 LAGWADLOUP
vin on rejyon monodépawtèmental.


