A la fin del mes de novembre 1997, l’Harmattan publiquèt lo libre del Partit Occitan, libre entitolat Camins d’Occitania. Es una compilacion, organisada per Gérard Tautil, que pesa pas gaire luènh de tres cents paginas per una petita seissantena de tèxtes.

 Dètz tèxtes en quaranta paginas, son de la pluma d’aqueste Gerard Tautil, que presenta los agropaments d’articles e documents, explica e justifica las causidas, e contribuís plan a la reflexion. Segond dins l’òrdre quantitatiu del nombre de paginas, trobam Ròbert Lafont (vint e quatre paginas en tres tèxtes) ; legissèm Gustav Aliròl (dètz e uèit paginas en uèit tèxtes); vesèm Gui Martin (catòrze paginas en dos tèxtes) ; contunham amb Jan Urròz (catòrze paginas en tres tèxtes) ; o Ives Roqueta (trelze paginas en dos tèxtes)... En fin finala, una petita seissantena de tèxtes escrits per vint e tres autors entre quales Gerard Tautil, que fa de mèstre d’òbra.

 Passat lo prefaci alirolièr e presidencial, trobam un istoric de l’accion revendicativa politica occitana. De las lutas viticòlas fins a la denoncia de l’activitat “sèrvestataira” (sèrva+ estat+aira), aladonc anti-europèa, de las classas politiquièras e administraièras de França mas atanben del autres estats europèus.

 En segond, nos son servidas de prepausicions per far mai que revendicar (la revendicacion demòra, ça que la). De prepauses per qu’Occitania visca realament. Que siasca una entitat amb una voléncia pròpria que seriá pas penjada a de desiranças de defòra e que quite d’èsser considerada coma un espaci de qual París dispausariá.

 La tresena part concernís lo temps de venir . I legissèm que per qu’Euròpa se fasca, cau pas qu’un interès  plan relatiu. Cau que la fascan las populacions que son pas representadas per un estat, las entitats minorisadas, a bèls còps negligidas, per la rason que son pas dominantas sul territòri de l’Estat que i  son presentas.

 Soi pro d’acòrdi  (Jòrdi) amb aquesta conclusion e seria estat ben que lo libre desenvolope mai aquel punt. Planhi que la màger part de Camins d’Occitania nos presente de consideracions pauc importantas o erradas.

 Per exemple es afortit pel manifest del movement “Volèm Vivre Al Païs”, (redigit en 1974 mas qu’aqueste libre tòrna presentar) es afortit que sèm una nacionalitat oprimida, e minoritara (pagina 25). Segon lo diccionari d’Emile Litré (diccionari de la lenga francesa), una nacionalitat es una union de personas que la finalitat de lor accion es de constituïr una nacion. Lo concept “nacion” elaborat per La Boecia e vulgarizat au long del segle 19, designa ben un grop uman amb de punts objectivament comuns mas la lenga, e mai siasca sovent d’aquestes punts, n’es pas obligatòriament. Lo jurista La Boecia concebiá una nacion francesa plurala, que la lenga d’òc i èra pas marginala ni mens importanta que la lenga d’wil (lenga d’oïl). Mas totjorn aquel grop uman es sòudat per la consciéncia d’aparténer a la nacion que s’es causit. E jamai i a pas agut de consciéncia naionala occitana, son que per una part dels occitanistas. Los meridionales del nòstre lengatge, desempuèi le tresena republica an totes - levat un micropunharat - consciécia d’èsser de la nacion francesa. Empacha pas que quauqu’unes se sentan occitans. Son de la nacion francesa mas dins lo cap, an tanben pauc o pro de cultura occitana e lo sentiment de partecipar, tant pauc siasca, a la civilisacion occitana.

 Segon Robèrt Lafont (p.69), lo mai grand enemic d’Occitania es lo nacionalisme francés. Cau destampar la societat moderna. Li sembla que los occtanistas son los sols qu’o pòscan far, prepausant un projècte nòu de societat. Ieu que soi plan mens important que lo grand professor Ròbert Lafont, soi convençut que lo nacionalisme occitan es un enemic piéger que lo francés. Amor que lo naciofrancisme, lo coneissèm coma enemic e, mercé d’aquò, podèm lutar contre el. Mas lo nacionoccitge, que podriam considerar coma amic, e atant tampat coma l’autre e a Occitania li fa de contrapublicitat, balhant un faus imatge d’ela e descorant los franceses meridionales que son lo nòstre public. Occitania es un espaci de libertat ; es pas una prison que fariá contrapés a las prisons francesas.

 Estacar Occitania, coma o fa Gerard Tautil entre la primièra linha del sieu tèxte de la pagina 74, l’estacar a un territòri considerat coma indispensable e intagible, mèna obligatòriament a la revendicacion, qu’interessa pauc e refasta pro. Fargar-promòure una cultura atractiva podriá incitar a venir dins la nivolada occitana tant val diser : incitar a partecipar a la cultura occitana, atirar en occitania - de populacions que jamai dins lo passat siasquèron pas de lenga d’òc. En que nos geinariá que Normandia s’avode a la lenga e a la cultura d’òc ? S’o veson. Usant de la fòrça, l’Estat francés a gaireben atudat la nòstra paraula. Nosautres, avèm pas besonh de constrénher degun, sufís d’èsser melhors que totes. Se ne sèm pas, ganharem de chicas e de micas.

 Pagina 81, Pèire Maclof escriu que l’apropriacion de la nòstra cultura es indispensabla au nòstre desvolopament economic. E Gustau Aliròl (p. 201) senhala qu’ara, las identitats regionalas, que son pas encombradas ni per un estat ni per las institucions qu’empesugan las autras identitats, aquelas identitats regionalas son ara de considerar coma de las darrièras emparas contra l’uniformisacion dels modes de vita generada e veïculada per un sistèma insolentament dominant (lo capitalisme mondialisant). Lor identitat es lo biais essencial qu’an las regions e los territòris (que son considerats coma condemnats e incapables d’accedir au mendre prestigi ni a la mendre prosperitat) per se sortir de la petega. Coma l’a ben ententut lo legeire, l’identitat es indispensabla per aquesir quauque prosperitat. Alavetz nos cau far comprene, interiosar e participar a l’identitat occitana, la populacion que nos adreiçam a ela.

 O escriguèt Ives Roqueta en setembre de 1978 (p.191), “nos entendèm d’aquí alai..., cal ben que compausem un pòple”. Dins lo meteis tèxt escriu que sem una “nacion en devenir” e repotega contra un “replegament dialectalista”. Me diretz que 1978 es passat desempuèi mai de quatre matins ; ne soi d’acòrdi mas es ongan que Gerard Tautil e lo Partit Occitan nos presentan aqueste tèxt. Me diretz qu’Ives Roqueta es un òme fòrt intelligent. D’a-còrdi tanben mas çò qu’èra conescut coma vertadièr vint ans a, pòt èsser considerat coma discutible a uèi. Sabèm que la presentacion de l’assercion “sèm un pòble amor que nos comprenèm” es una estafa. Un sègle a, lo mond de l’Union o de Balma comprenián pas los de Blanhac o de Tornafuèlha. E refusavan de los comprene, los consideravan coma estrangièrs. A uèi, un occitanista d’Orlhac pòt comprene una persona de Majorca sens pensar que son del meteis pòble. Tanben n’i a, d’acòrdi son pauques, que parlan fòrt plan occitan e que pòdon parlar amb de gent de Montluçon, de Sardenha, del Brasil o de Patagonia. E totes sabon ben que son pas del meteis pòble que los autres. L’intercompreneson pròva pas res. Au mes de genièr, Bernat Manciet en espectacle a Tolosa siasquèt plan mal comprés. S’unificam la nòstra lenga, capitarem a nos comprene d’ací fins enlà sens mascanhar mas comprendrem pas pus los vesins catalans o italians. L’òc ne serà fort apaurit e la consciéncia occitana creisserà pas plan. Çò qu’Ives Roqueta apela “resplegament dialectalista” a uèi, risca pas mai las autras, tot occitanista e tot individu se durb au mond. Dins lo numero (vòli pas de “numerò”), dins lo numero 82 d’”Occitans !” Jacme Taupiac, qu’es un grand promoveire de l’occitan estandard, prepausa de modificacions ortograficas justificadas. D’ensenhants repoteguèron que cambiar la nòrma es antipedagogic mas es perfieitament possible d’ensenhar la novèla nòrma aus escolans que ne coneisson pas cap e d’acceptar l’ortografa qu’aprenguèron los autres mainatges. La pedagogia es afar de regents e d’ensenhaires ! Mas dins l’article, lo professor Taupiac daìssèt lisar lo sieu estilo, (refusi lo gallicisme “estilò”) , daissèt lisar lo sieu estilo e escriguèt “fòrça content” coma “fòrça prudéncia”. Comparèri amb las autras lengas neolatinas que coneissi. En Catalan dison : “força prudència” o “molta prudència”; “moltes coses” ; “molt talent” ; “molts talents”. En castelhan fan servir : “mucha”, “muchas”, “mucho”, “muchos”. En galaico-portugués an : “muita”, “muitas”, “muito”, “muitos”. En italian es “molta”, “molte”, “molto”, “molti”. En francés èra : “moulte”, “moultes”, “moult”, “moults”, o tanben se pòt utilisar “force” que vària pas ni en genre ni en nombre. En òc avèm “molta", “moltas”, “molt”, “moltes”. Tanben avèm “fòrça” que vària pas mai que lo mot catalan o lo mot francés. Per significar “intensivament”, l’advèrb es pas jamai accordat ni en genre ni en nombre. Es “muito” en galaico-portugués ; “muy” en castelhan ; “molto” en italian” ; “molt” en catalan ; “moult” (qu’éra dit bèl temps a) o “fort” o “très” en francés ; “molt” o “fòrt” en occitan. En francés se dison : “Tu as fort bien parlé et force gents sont venus t’écouter.” En occitan diriam : “Parlères fòrt plan e fòrça gents te venguèron escotar”. Sabi ben que “torça content”, ací criticat, es escrit, dit e quitament ensenhat per casiben totes ; mas demòra un barbarisme, levat benlèu dins una part de Provença, qu’aquela fòrma i es tradicionala. Aquel abus de “fòrça” es un dels vicis de l’estandardisacion de la lenga. Estandarisant lo vocabulari, (qu’apaurisson), estandardisan tanben las decas. Aquesta estandardisacion es una malautia que, se ven a se desvolopar, farà s’atudar la nòstra lenga aprèp una pasada de proada au prèp de quauque public. Un moment, pòt èsser melhora la situacion de la nòstra cultura mas durarà coma de nèu a Tolosa, au mes de julh.

 Confrontats a l’alteroteméncia de la societat francesa, un fum d‘occtanistas espèran en Euròpa. Mas Enric Jeanjean crida “maufisa !” a la pagina 243: “Cau pas créser qu’Euròpa resòurà totes los problèmas qu’Occitania lor es confrontada”. Del sieu costat Robèrt Lafont, pagina 258, expausa l’alternativa qu’avèm davant : O privilegiar Paris (los rapòrts d’infeodacion a Paris) e s’embarrar dins una concepcion antica de l’evolucion; o privelegiar Barcelona (una fòrta associacion amb Barcelona) e s’acordar amb lo temps d’a uèi per contunhar de bastir Euròpa.

 Mas, coma o escriu Gustau Aliròl a la pagina 57 ; Euròpa serà pas bastida que se las regions la fargan sens s’ocupar dels Estats, amor qu’eles i an pas tròp interès. Pel mot “region” cau pas entendre “entitat admenistrativa atal apelada en França” que correspond pas a res ni istoricament, ni culturolingüisticament. Melhor val comprene de regions d’Euròpa (Occitania n’es una) coma las que se junhan a l’Aligança Liura Europèa o beleù a la federacion Regions e Pòbles Soidaris. Aquestas regions an quitament pas besonh d’èsser institucionalisadas per èsser activas e eficaças. Tanpauc, i a pas aucuna utilitat que luten contra los Estats. Seriá d’energia desperdiciada. Se las organisacions coma lo Partit Occitan capitan a convéncer lo public que la gent d’aqueste public an de se bastir una Euròpa que fasca ben per cles, lo mond de totas las regions s’i atelaràn e fagaràn una comunitat europèa qu’aurà pas besonh dels Estats per èsser. E cada région possarà las autras a aquesir una identitat pro fòrta. Es aquò que farà créisser la consciénça occitana. Lo ròl primièr (ròtle es una error ortografica) del Partit Occitan es un ròl pedagogic.